Rynek 50 plus

Czas kolęd

"a z kąta, z ust brata, płynie
  kolęda na okarynie:
  Lulajże, Jezuniu,
  (...)
 K. I. Gałczyński "Powrót" [ulica Wielkiej Kolędy]

  "Kolęda" słowo pochodzenia łacińskiego. W Polsce oznaczało ono przede wszystkim obdarowywanie kogoś na święta Bożego Narodzenia lub na Nowy Rok, a także pieśni religijne śpiewane w tym okresie. Forma tychże  pieśni śpiewanych na ludową melodię, jak wiadomo była i jest  różnorodna: hymn, chorał, marsz, polonez, mazurek, krakowiak, kujawiak.
 
Kolędy, choć są pieśniami religijnymi to nigdy do roli i formy modlitwy nie aspirowały - to są prawdziwe perełki muzyczne kościelnego, lecz nie tylko, śpiewania. Pieśń, która jednoczy, łagodzi ból, nakazuje choć przez moment zapomnieć o urazach, troskach i zmęczeniu. Pieśń, która mówi wprost: radujcie się, miłujcie się, bo nastał nam czas wielkiej i oczekiwanej radości z Narodzin Zbawiciela.
 
Zygmunt Gloger  pisząc o kolędach w swojej Encyklopedii Staropolskiej zachwyca się i z dumą zauważa: "Ten koloryt lokalny, polski, nadany scenom betlejemskim, to jest cały wdzięk naiwności kolędy, a poufałość, prostota i rozrzewnienie, z jakim te sceny są opowiadane, to jest ich piękność wyższa i wewnętrzna. Żyje w nich cały ten wiejski świat, ze swoimi zwyczajami i stosunkami, uczuciami i sposobem mówienia: a ta wielka oryginalność (...) jest skutkiem tego, że one nie były czystą modlitwą, ale i opowiadaniem".
 
Ze słów kolęd można  się dowiedzieć rzeczy ważnych i mniej ważnych: jaka była szopka, kto pierwszy pokłonił się Jezusowi, jaka była Matka Boża, po co Pan Jezus przyszedł na świat, a także jakie zwierzęta, ptaki towarzyszyły pasterzom w "stajence lichej".
 
W Polsce kolędy najbardziej rozkwitły około XVI wieku.  Jedną  z dziewięciu najstarszych kolęd z zachowanego zabytku pisanego (1435) jest kolęda w formie chorału "Chrystus nam się narodził".  Kolędy: "Przybieżeli do Betlejem" oraz "Przy onej górze" napisał w 1630 roku Jan Żabczyc. "Bóg się rodzi" z  XVII wieku jest autorstwa Franciszka Karpińskiego zaś "Mizerna cicha stajenka licha" to kolęda, która wyszła spod pióra Teofila Lenartowicza około 170 lat temu.
 
"Lulajże, Jezuniu ", kolęda polska o charakterze kołysanki powstała najprawdopodobniej w drugiej połowie XVIII wieku. Pieśń tą, jej motyw, Fryderyk Chopin wykorzystał  w środkowej części swego  Scherzo h- moll, op. 20.
 
Kronikarze polscy podali, że dwór Władysława IV siał szeptaną wiadomość, jakoby: "ulubioną piosenką Króla Jegomości jest zamaszysty polonez "W żłobie leży, któż pobieży ..." ".
 
Na całym niemal że świecie, równo 200 lat, kolęda "Cicha noc" zajmuje szczególne miejsce w obrzędach świąt Bożego Narodzenia. To chyba jedyna kolęda, która znalazła się na światowej liście dziedzictwa UNESCO i przekroczyła wszelkie znane ludziom granice oraz spory, stając się dorobkiem naszej cywilizacji. Zna ją blisko 2 miliardy ludzi. Autorem tekstu jest ksiądz Joseph Mohr, zaś muzykę napisał przyjaciel księdza, nauczyciel Franz Xaver Gruber. Tekst tej pięknej kolędy powstał 24 grudnia 1818 roku w Austrii, by później być tłumaczony na 300 przeróżnych języków w tym na język polski ( tł.: Piotr Maszyński). Kolęda zaczyna się jak kołysanka dla dziecka: Cicha noc, święta noc/ Wszystko śpi, atoli/.
      
Wszystkie Kolędy są piękne, opowiadają przede wszystkim o radości z narodzin Jezusa. Towarzyszą nam od Wigilii świąt Bożego Narodzenia. Z życzeniami by, spełniły się nam w Nowym Roku wszystkie pragnienia, jakie wpisała w powyższe Pieśni najcichsza noc.
 
Tekst, zdj.: Zofia Górska

Dołącz do dyskusji - napisz komentarz

Prosimy o zachowanie kultury wypowiedzi.
Obraźliwe komentarze są blokowane wraz z ich autorami.

  • Urszula Kowalska 02/01/2019, 11:11

    I teraz wiem już wszystko o kolędach. Bardzo dziękuję autorce za świetny artykuł, bo pamięć jest zawodna i warto wracać do tego, co jest wspólne- łączy a nie dzieli:-)))