Rynek 50 plus

Tajemnicza natura kota

Klucz do harmonijnego życia
Bóg stworzył kota, żeby człowiek mógł głaskać tygrysa
Victor Hugo

TEKST: PATRYCJA ZAWADZKA

Kot – zwierzę niezwykłe Koty należą do najbardziej tajemniczych i jednocześnie najbardziej intrygujących zwierząt domowych. Sięgająca tysięcy lat historia tych zwierząt uzmysławia, że zarówno najwspanialsze, jak i najbardziej tragiczne wydarzenia wynikają z niezwykłej kociej natury: piękna, elegancji, niezależności oraz podawanej przez niektórych w wątpliwość inteligencji. Z całą pewnością są wyjątkowymi stworzeniami i to właśnie ich wyjątkowość i tajemniczość sprawia, że budzą niezwykle silne uczucia.
W stosunku do kotów trudno o obojętność – zazwyczaj darzy się je albo uwielbieniem, albo głęboką niechęcią. Takie podejście ma oczywiście swoje odzwierciedlenie w historii, bowiem koty od zawsze budziły skrajne reakcje: od podnoszenia ich do rangi bóstw i oddawania czci, po obarczanie winą za wszelkie zło i masowe uśmiercanie. Warto podkreślić, że najczęściej i jedno i drugie wynikało z braku zrozumienia ich natury i wrodzonej tajemniczości. Jak wygląda sytuacja kotów dzisiaj? Czy zawsze dobrze je rozumiemy, właściwie interpretujemy zachowania, a nasza postawa wobec nich jest właściwa z punktu widzenia potrzeb tego gatunku? Obecnie jest nam zdecydowanie łatwiej zrozumieć nasze koty dzięki licznym badaniom i publikacjom, jednak często w natłoku informacji możemy zignorować to, co właściwe. Szczególnie w internecie pojawia się wiele nagrań ukazujących niewłaściwe traktowanie kotów, jednocześnie niejednokrotnie wywołujących śmiech i zadowolenie u nieświadomych kocich potrzeb widzów.

Pochodzenie ma znaczenie Do zrozumienia potrzeb kota i nawiązania z nim prawidłowych relacji z pewnością niezbędne jest poznanie historii ewolucji tego gatunku. Za przodka kota domowego uważa się kota nubijskiego, zwanego również żbikiem afrykańskim, który do dziś żyje dziko, choć niedaleko osiedli ludzkich na północy Afryki. Nazwa „żbik afrykański” została nadana po tym, jak najnowsze badania genetyczne wykazały bardzo bliskie pokrewieństwo kota nubijskiego ze żbikiem europejskim. Pomimo podobieństw, które spowodowały, że zalicza się je do jednego gatunku, istnieje pomiędzy nimi zasadnicza różnica. W przeciwieństwie do żbika europejskiego, kot nubijski łatwo się oswaja i aklimatyzuje w domowych warunkach. Żbik zaś unika kontaktów z ludźmi, a trzymany w warunkach domowych od oseska zachowuje się jak zwierzę nie do końca udomowione. W kontekście nawiązania relacji człowiek–kot zasadnicze wydaje się pytanie, na które chyba nigdy nie uzyskamy jednoznacznej odpowiedzi: czy to kot zbliżył się sam do ludzi, kiedy zaczynali gromadzić żywność, która z kolei przyciągała gryzonie, stając się idealnym miejscem do polowań; czy też człowiek zauważył niezwykłe umiejętności łowieckie kota i zaprosił do strzeżenia spichlerzy? Kota domowego i nubijskiego do dziś łączą pewne wspólne cechy. Kot nubijski osiąga masę ciała maksymalnie do 6,5 kg, długość ciała mieści się zazwyczaj w przedziale 45–75 cm (plus ogon o długości 20–38 cm), jest zatem gabarytowo zbliżony do współczesnych nam dachowców. Podobieństwem jest również sposób polowania przeważnie w nocy oraz rodzaj ofiar – w szczególności małe gryzonie. Jak widać, istnieje cienka granica pomiędzy naszym domowym kotem a do dziś dzikożyjącym przodkiem.


Systematyka kotowatych Kolejnym krokiem do lepszego zrozumienia kotów jest zapoznanie się z rodziną kotowatych (Felicidae, Felidae), która obejmuje różne rodzaje i gatunki, w tym oczywiście gatunek kota domowego. Wszystkie koty należą jednak do rzędu drapieżnych w gromadzie ssaków. Należy mieć świadomość, że różnorodność pomiędzy poszczególnymi gatunkami w rodzinie kotowatych jest ogromna. Świadczy o tym choćby fakt, że do najmniejszych zaliczany jest kot czarnołapy (najdrobniejszy dziki kot Afryki) – samica tego kota waży od 1,3 kg, zaś waga największego gatunku wśród kotowatych, którym jest tygrys syberyjski, w przypadku samców dochodzi do około 300 kg. Najciekawszy jest fakt, że pomimo tych znaczących różnic w wadze i dość wyraźnego wyspecjalizowania się niektórych gatunków różne gatunki kotów są do siebie podobne pod względem budowy, trybu życia, zachowania i bez problemu można rozpoznać, że wszystkie należą do rodziny kotowatych. Niestrudzony łowca Na drodze do zrozumienia kotów z pewnością musimy zdać sobie również sprawę z kociej natury i pamiętać, że kot jest jednocześnie: mięsożercą, łowcą i ofiarą. Choć koty chętnie zjadają pokarm, który otrzymują od swoich opiekunów, nie są pozbawione zdolności do polowania. Z łatwością wykorzystują do tego odziedziczone cechy drapieżnika i instynkty (tzw. łańcuch łowiecki), gdy tylko zajdzie taka potrzeba.
Próbując lepiej zrozumieć kocie zachowania, warto zwrócić uwagę na poszczególne ogniwa łańcucha łowieckiego: orientacja>wpatrywanie się > skradanie> pościg > schwycenie> zabicie> zjedzenie. Czyż nie obserwujemy tych wszystkich zachowań wśród naszych domowych kotów podczas zabawy? Bawiąc się z kotem warto stymulować jego zmysły, które pobudzą wrodzone instynkty i jednocześnie zapobiegną nudzie. Trzeba jednak pamiętać, by na koniec takiej zabawy nagrodzić kota przysmakiem, który zastąpi zjedzenie ofiary polowania. Warto też podkreślić, że choć teoretycznie koty są zdolne do przeżycia bez pomocy człowieka, zdolne do polowania, rozmnażania, znalezienia schronienia i przetrwania, to zewnętrzne środowisko stanowi dla nich duże zagrożenie i naraża je na utratę zdrowia, a nawet życia.

Kocie instynkty Do zrozumienia wielu kocich zachowań niezbędna jest również znajomość wrodzonych instynktów tych zwierząt. Należy pamiętać, że instynkty nie znikają wraz z zamieszkaniem kota w domu. Możemy podzielić je na: zachowania łowieckie – kot to samotny łowca, który do zdobycia pożywienia nie potrzebuje pomocników. Owocem polowania w pojedynkę są najczęściej owady oraz małe gryzonie i ptaki, dlatego też kot jada często, ale małymi porcjami. Polowaniom u kota sprzyja zmrok, właśnie o tej porze koty stają się szczególnie aktywne. Warto jeszcze raz podkreślić, że kocia zabawa sprowadza się właśnie do instynktu łowieckiego. Stymulacja podczas zabawy wzbudza ciekawość i pobudza je do działania. U kociąt zabawa łączy ciało i umysł, pomaga im wyrosnąć na skutecznych łowców; zachowania terytorialne – ten, kto myśli, że kot chodzi bez celu, jest w błędzie. Kot ma swój rewir (niejednokrotnie całe kilometry) i musi go przemierzać nie tylko w celu zdobycia pożywienia, ale przede wszystkim w celu znaczenia terytorium i przepędzania intruzów. Kot znaczy teren moczem i wonną wydzieliną gruczołów zapachowych umieszczonych na spodzie łap i na policzkach. Kocie pazury rosną przez cały czas, drapanie zaś jest formą oznaczania terenu – ścierając pazury kot pozostawia swój zapach; zachowania rozrodcze – występują u kotów, które nie zostały poddane zabiegowi kastracji. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej kocury i kotki instynktownie będą dążyły do wydania na świat potomstwa celem przedłużenia gatunku; zachowania społeczne – nie jest prawdą, że koty to zwierzęta niepotrzebujące towarzystwa. Gdyby tak było, matka natura nie wyposażyłaby kotów w tyle sposobów okazywania czułości i oddania. Człowiek podzielił zwierzęta na stadne i te, które radzą sobie w pojedynkę. Pies żyje w grupie społecznej, niezbędnej do upolowania większej od niego zdobyczy i do odchowania potomstwa. Kot co prawda poluje sam, ale często bardzo źle znosi samotność. Cechuje go szereg zachowań społecznych sprzyjających nawiązywaniu silnych więzi emocjonalnych, nie tylko z innymi kotami, ale także z takimi gatunkami, jak człowiek czy pies.

Kocia mowa ciała oraz analiza zachowań w różnych sytuacjach Kolejnym koniecznym elementem do zrozumienia naszych domowych mruczków jest obserwacja kociej mowy ciała i interpretacja zachowań w zależności od konkretnej sytuacji. Właściwe zinterpretowanie kociego zachowania wymaga obserwacji postawy ciała, oczu, uszu, ułożenia wibrysów oraz ogona, a także wydawanych dźwięków, o ile takie występują.
Mieszkając z kotem pod jednym dachem, wiemy, że koty potrafią komunikować się z innymi kotami oraz ludźmi, uzewnętrzniając różne uczucia, potrzeby i swój punkt widzenia na rozmaite sprawy i sytuacje. Mając w domu więcej niż jednego kota, każdego dnia możemy obserwować, w jaki sposób zwierzęta komunikują się ze sobą, a z czasem także rozumieć to, co mają do powiedzenia innemu przedstawicielowi swojego gatunku, a także nam.

Antropomorfizacja Obcując z kotami, należy zdać sobie sprawę z jeszcze jednej zasadniczej kwestii. Nie wolno kotu przypisywać ludzkich cech i naszego sposobu myślenia. Należy zdecydowanie podkreślić, że kot pomimo że udomowiony, dalej jest drapieżnikiem, który ceni sobie niezależność, aczkolwiek nie stroni też od okazywania uczuć swoim opiekunom. Nasz domowy kot jest i pozostanie kotem, zupełnie odmiennym gatunkiem od człowieka, dlatego nie należy kota uczłowieczać poprzez przenoszenie ludzkich norm zachowań na kocie, pamiętając, jak cienka jest granica pomiędzy kotem domowym a innymi gatunkami z rodziny kotowatych.

Skąd czerpać wiedzę? Z pewnością pomocna będzie tutaj etologia, która jako dziedzina zoologii zajmuje się szeroko pojętymi badaniami zachowań zwierząt. Zakres etologii obejmuje zarówno zachowania dziedziczone, jak i nabyte, aspekt przystosowawczy, rozwój osobniczy, orientację przestrzenną czy zachowania społeczne. Etologia zajmuje się badaniami zachowań zwierząt (w tym oczywiście kotów, ale także ludzi, jako jednego z gatunków) w warunkach naturalnych i eksperymentalnych. Zakres zainteresowań etologii okazał się tak szeroki, że powstały wokół niej liczne, bardziej szczegółowe nauki pokrewne, takie jak zoopsychologia (zajmująca się badaniem reakcji zmysłowych i instynktowych zachowań zwierząt, ich źródeł i mechanizmów), zoosocjologia (nauka zajmująca się badaniem społecznego życia zwierząt), zoosemiotyka (nauka o sygnałach w świecie zwierząt) czy etologia kognitywna (badająca procesy poznawcze u zwierząt).

Klucz do harmonijnego życia Pamiętajmy, że będąc opiekunem kota, musimy w pełni akceptować jego potrzeby gatunkowe oraz postarać się je zaspokajać. Ważne jest wnikliwe obserwowanie kociej mowy ciała i nauka interpretacji konkretnych zachowań w kontekście określonych sytuacji. Pamiętajmy, że wszystko, co kot robi w domowych warunkach, jest przeniesieniem jego zachowań, które byłyby obecne w środowisku naturalnym, np.: drapanie mebli – jest niczym innym jak znakowaniem swojego terytorium; zabawa – polowaniem itp. Proces udomowienia nie pozbawił kota naturalnych instynktów, raczej zmienił jego środowisko życia. Dlatego tak ważne jest, aby przed zaproszeniem kota do swojego domu być świadomym, jaka jest kocia natura i w pełni ją akceptować. Droga do zrozumienia kota może nie jest ani łatwa, ani krótka, ale z pewnością nie jest niemożliwa do pokonania. Powodzenia!

Artykuł ukazał się w magazynie KOCIE SPRAWY – nr 2 (184) luty 2018 r.



Dołącz do dyskusji - napisz komentarz

Prosimy o zachowanie kultury wypowiedzi.
Obraźliwe komentarze są blokowane wraz z ich autorami.

Artykuł nie posiada jeszcze żadnych komentarzy.

Dodaj pierwszy komentarz i bądź motorem nowej dyskusji. Zachęcamy do tego.