Rynek 50 plus

Wznowienie monografii dr Wandy Kiedrzyńskiej o Ravensbrück

 Dzięki Fundacji Cultura Memorie, Urzędowi do spraw. Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Instytutowi Pamięci Narodowej po 54 latach  zostanie wznowiona monografia, autorstwa dr Wandy Kiedrzyńskiej, która wnikliwie przedstawiła życie obozowe w KL Ravensbrück.

Trzecie wydanie monografii trafi do środowisk zajmujących się edukacją młodzieży, m.in. do nauczycieli podczas szkoleń prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej. Książka nie będzie w sprzedaży w księgarniach.  Monografia została wydana w ramach projektu "Wokół Ravensbrück - reprint publikacji Wandy Kiedrzyńskiej z uzupełnieniami" współfinansowanego przez Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej.

Opiekun duchowy środowiska Ravensbrück i wiceprezes Fundacji Cultura Memoriae ks. dr Robert Ogrodnik podkreśla, że publikacja jest niezwykle cennym dokumentem, obrazującym życie obozowe więźniarek KL Ravensbrück. - Cieszymy się, że wznowiona monografia zostaje wydana w 35. rocznicę śmierci autorki. Będzie swoistym oddaniem jej hołdu przez kolejne pokolenia Polaków oraz żyjące jeszcze byłe więźniarki KL Ravensbrück - mówi ks. Ogrodnik. Podkreśla, że wartość monografii jest nieoceniona. - Doktor Kiedrzyńska pisała ją z perspektywy tego, czego sama doświadczyła w tym największym niemieckim obozie koncentracyjnym dla kobiet. Monografia napisana została przez zawodowego historyka, zawiera relacje nieżyjących już świadków - zauważą duchowny, który jest autorem przedmowy wznawianego wydania książki o KL Ravensbrück. Zaapelował również o kontakt z Fundacją Cultura Memoriae do osób, których bliscy byli więzieni w tym obozie koncentracyjnym. - Chcemy dokonać kwerendy dotyczącej imion i nazwisk, numerów, miejsca pochodzenia Polek i dzieci, a także mężczyzn, którzy przeszli przez piekło KL Ravensbrück - mówi ks. Ogrodnik.

Hanna Nowakowska, wiceprezes Fundacji Cultura Memoriae i Wiceprezydent Międzynarodowego Komitetu Ravensbrück zaznacza, że publikacja ma ważne znaczenie nie tylko na forum krajowym, ale i zagranicznym. Dodaje, że wznowiona monografia została uzupełniona o nowe dokumenty.  - Znalazły się w niej m.in. unikalne telegramy pisane do różnych obozów przez dowództwo niemieckie dotyczące tego na przykład, aby nie rejestrować kobiet z Powstania Warszawskiego, które trafiały do obozów. To może sugerować, że liczba Polek w Ravensbrück mogła być wyższa niż dotychczas szacowana - mówi Hanna Nowakowska.

Książka autorstwa dr Wandy Kiedrzyńskiej zawiera nie tylko część wspomnieniową, ale przede wszystkim dane na temat ilości więźniarek przebywających w różnych okresach w największym kobiecym obozie koncentracyjnym w Europie, w którym przeważającą grupę stanowiły Polki. W książce przedstawiono informacje dotyczące jakości życia, doświadczeń wykonywanych na więźniarkach, straceniach, rozmaitych upokarzających karach, morderczej pracy na rzecz Niemców, a także akcjach edukacyjnych prowadzonych przez wybitne Polki dla pozostających w odosobnieniu na terenie obozu koncentracyjnego więźniarek.

Monografia dr Wandy Kiedrzyńskiej składa się z dwóch wątków: historycznego (powstawanie obozu, jego rozwój i likwidacja) i przedstawiającego właściwe życie więźniarek i tworzący się ruch oporu polegający na walce z administracją obozu w postaci rozmaitych form sabotażu w warsztatach obozowych i fabrykach zbrojeniowych, przeciwstawianiu się zagładzie tak fizycznej, jak i moralnej, wzajemnej samopomocy oraz prowadzonym akcjom edukacyjnym i kulturalno-oświatowym.

Publikacja, wydana po raz pierwszy w 1961 r.,  zawiera liczne fotografie tego niemieckiego obozu. Stanowi też naukowe opracowanie życia obozowego w autorskim zapisie byłej więźniarki - Polki, przedstawicielki najliczniejszej spośród 27 grup narodowych przebywających w KL Ravensbrück.

Autorka wykorzystała w swej pracy cały dostępny wówczas materiał i literaturę zagadnienia. Ogromna większość źródeł niemieckich, składających się z zarządzeń władz centralnych i korespondencji z komendanturą obozu, jak również wszelkiego rodzaju kartotek obozowych, wykazów egzekucji, została zniszczona okresie klęski hitlerowskich Niemiec. Znaczna ilość akt niemieckich ewakuowana do południowych i zachodnich Niemiec trafiła w ręce władz amerykańskich, lecz wśród nich nie ma śladów dokumentów dotyczących Ravensbruck. Jedynie zachowane dokumenty wykradzione przez polskie więźniarki podczas ewakuacji obozu, dotyczące list transportów, pozwoliły odtworzyć prawdę na temat samego obozu, ilości więźniarek, ich nazwisk, narodowości, wieku oraz kategorii, do których zostały zaliczone.

Autorka dodatkowo wykorzystała w publikacji protokoły procesowe załogi SS Ravensbrück  oraz dwa protokoły procesów norymberskich: lekarskiego (odsłaniającego sprawy doświadczeń pseudo-medycznych na Polkach) i Oswalda Pohla, ujawniające m.in. kwestie warunków pracy, eksploatacji i fizycznego wyniszczenia więźniarek. Dodatkowym i niezwykle ważnym źródłem informacji stały się bezpośrednie i osobiste relacje historyczne ocalałych z zagłady więźniarek skupionych wokół Klubu Byłych Więźniarek KL Ravensbruck, m.in. Haliny Krahelskiej czy Wandy Półtawskiej, materiały Międzynarodowego Czerwonego Krzyża oraz wspomnienia pozostałych świadków historii przy Komisji Historycznej zajmującej się ofiarami wojny i obozów koncentracyjnych. Ponadto autorka wykorzystała materiały pamiętnikarskie zarówno polskie, jak i zagraniczne.

W czasie II wojny światowej w KL Ravensbrück osadzono 132 tys. kobiet i dzieci, z których zginęło około 92 tys.

Liczbę Polek szacuje się na 40 tys., z czego ocalało około 8 tys.
W latach 1942-44 w obozie przeprowadzano zbrodnicze eksperymenty medyczne na więźniarkach. Operacjom poddano 86 osób, z których 74 były Polkami. Większość z tych, które przeżyły, zostały kalekami. Uwięzionych tam było wiele Polek z Armii Krajowej, trafiły tam uczestniczki powstania warszawskiego. Masowe egzekucje przeprowadzano w obozie głównie na polskich uczestniczkach ruchu oporu i Żydówkach. Po wojnie przed Trybunałem Norymberskim postawiono część strażniczek i funkcyjnych z obozu, a także lekarzy, którzy prowadzili na więźniarkach eksperymenty. Część z nich skazano na karę śmierci i wykonano wyroki. Jednak osoby skazane na długoletnie więzienie, w tym także dożywotnie, zostały zwolnione za dobre sprawowanie około 1950 r.

Wanda Kiedrzyńska z domu Puzinowska
Urodziła się w 1901 roku. Z wykształcenia była historykiem. Do wybuchu II wojny światowej mieszkała w Warszawie i pracowała w Wojskowym Biurze Historycznym. Po wrześniu 1939 roku wraz z mężem Karolem oficerem Wojska Polskiego czynnie włączyła się w konspirację. W wyniku denuncjacji Kiedrzyńscy zostali aresztowani i osadzeni na Pawiaku. Po śledztwie na gestapo na Szucha małżeństwo Kiedrzyńskich zostało skazane na osadzenie w obozach koncentracyjnych - Ravensbrück i Auschwitz, gdzie w 1942 roku Karol Kiedrzyński zmarł.

Wanda Kiedrzyńska drugim Sondertransportem warszawsko-lubelskim z 30.05.1942 r. trafiła do KL Ravensbrück, gdzie otrzymała nr 11402. W obozie włączyła się w oświatową działalność konspiracyjną wygłaszając pogadanki i dyskusje. Dotyczyły one kształtu wolnej Polski i konieczności przeprowadzenia reform społecznych.

Po oswobodzeniu z KL Ravensbrück Wanda Kiedrzyńska wróciła do Warszawy i wraz z matką zamieszkała na Marymoncie przy ul. Słowackiego, podejmując jednocześnie pracę w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Wraz z inną więźniarką KL Ravensbrück – Olgą Dickman założyła Klub Ravensbrück. Przez wiele lat troskliwie zajmowała się klubem i jego członkiniami, organizując różnoraką pomoc dla byłych więźniarek, dokumentując historię KL Ravensbrück, organizując rocznice, upamiętnienia i spotkania koleżeńskie. Jej wielką zasługą jest przygotowanie monografii o obozie dla kobiet KL Ravensbrück, stanowiącej najlepsze źródło do poznania historii tego miejsca. Reprezentowała polskie środowisko w Międzynarodowym Komitecie Więźniarek Ravensbrück. Współorganizowała jedyną międzynarodową konferencje naukową w Polsce poświęconą temu obozowi w dniach 7- 8.05. 1971 roku w Jaszowcu na Śląsku.

 Szczególne zasługi położyła w zgromadzeniu dokumentacji o eksperymentach pseudomedycznych dokonanych na 74 Polkach w KL Ravensbrück. Współpracowała z ówczesnym muzeum utworzonym przez władze NRD na wydzielonym terenie byłego obozu w Ravensbruck, a nie zajętym przez bazę wojsk radzieckich. Dzięki jej wysiłkowi w dużej mierze zostały odtworzone listy transportowe do KL Ravensbrück. W tej niezwykle cennej pracy wspomagały dr Kiedrzyńską siostry Panak. Jej obszarem badawczym była martyrologia narodu polskiego podczas okupacji niemieckiej, stąd opracowała „Na granicy życia i śmierci. Listy i grypsy więzienne Krystyny Wituskiej”, która za prace wywiadowczą zginęła w niemieckim więzieniu w Halle.

W dorobku naukowym Kiedrzyńska pozostawiła wiele artykułów, a także cenną pozycję „Powstanie Warszawskie w książce i prasie. Poradnik bibliograficzny.” Praca monograficzna „Ravensbrück – kobiecy obóz koncentracyjny” stała się jej rozprawą doktorską.

Zmarła w Warszawie w 1985 roku. Pochowana w grobie rodzinnym na Starych Powązkach obok swojej matki Marii z Wolanowskich Puzinowskiej (1877-1955)   symbolicznie przy mężu Karolu Kiedrzyńskim (1897-1942 Auschwitz) w kwaterze 124.

Monografia autorstwa dr Wandy Kiedrzyńśkiej "Ravensbrück" została wydana w ramach projektu "Wokół Ravensbrück - reprint publikacji Wandy Kiedrzyńskiej z uzupełnieniami" współfinansowanego przez Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej.



Dołącz do dyskusji - napisz komentarz

Prosimy o zachowanie kultury wypowiedzi.
Obraźliwe komentarze są blokowane wraz z ich autorami.

  • Zofia 03/02/2020, 15:50

    Polecam: Marta Grzywacz - "Nasza pani z Ravensbruck. Historia Johanny Langefeld"; Wydawnictwo W.A.B.

  • anonim 28/12/2019, 10:32

    Polecam uwadze jeszcze jedną publkację Autorki:
    Wyniki badań W. Kiedrzyńskiej, Zofii Murawskiej, Emeryka Iwaszko, zawarte są w książce pt. "By nie odeszły w mrok zapomnienia. Udział kobiet polskich w drugiej wojnie światowej, Warszawa 1976.