Metody leczenia NTM

Samoleczenie

Jeśli NTM pojawiło się stopniowo, trwa od dawna, a jego nasilenie nie jest duże, możesz spróbować zastosować jedną z wymienionych niżej metod, które zwykle zalecane są przez specjalistów.

Dla osób z wysiłkowym NTM:

• Wzmacniaj mięśnie krocza stosując codziennie ćwiczenia Kegla oraz regularnie dbając o kondycję fizyczną.

• Jeśli masz nadwagę odchudź się. Skuteczne programy odchudzania polegają na połączeniu niskokalorycznej diety z wysiłkiem fizycznym.

• Rzuć palenie. Będziesz rzadziej kasłać, dzięki czemu zmniejszy się liczba epizodów wycieku moczu.

• W czasie wysiłku lub ćwiczeń fizycznych możesz spróbować nosić tampon, który będzie wywierał niewielki ucisk na cewkę utrudniając przez to wyciek moczu.

Ćwiczenia Kegla

Opracowane przez doktora Kegla ćwiczenia mięśni dna miednicy są skuteczną metodą zachowawczego leczenia wysiłkowego NTM o niewielkim nasileniu. Pozwalają wzmocnić mięśnie odpowiedzialne za trzymanie moczu. Kluczem do sukcesu jest napinanie właściwych mięśni i regularne wykonywanie ćwiczeń. Żeby napiąć właściwe mięśnie poleca się kobietom „wciągać pochwę” lub wyobrażać sobie, że odczuwa się parcie na mocz lub na stolec i podejmuje próbę powstrzymania oddania moczu, stolca lub gazów. Można kilka razy spróbować zatrzymać strumień moczu w toalecie, ale tylko po to, aby zorientować się, które mięśnie należy uruchomić. Następnie ćwiczenia trzeba wykonywać „na sucho”. Nie należy przy tym napinać mięśni brzucha, pośladków, ani nóg. Jeśli nie masz pewności czy wykonujesz ćwiczenie prawidłowo poproś urologa albo ginekologa, aby sprawdził czy w czasie ćwiczeń pracują właściwe mięśnie. Sprawdzenie polega na wprowadzeniu palca lub specjalnego czujnika do pochwy. Ćwiczenia należy wykonywać trzy razy dziennie. W każdej serii należy 10 razy napiąć mięśnie krocza na okres od 4 do 8 sekund i rozluźnić przez podobny okres. Czas napięcia mięśnia należy wydłużać stopniowo. Pierwsze efekty ćwiczeń pojawią się najwcześniej po miesiącu. Nie należy więc poddawać się zbyt wcześnie. Zaprzestanie ćwiczeń w krótkim czasie prowadzi do nawrotu dolegliwości.

Dla osób z nietrzymaniem moczu z parć naglących:

• Staraj się oddawać mocz w regularnych odstępach czasu, najlepiej co 3-4 godziny. Jeśli początkowo jest to niemożliwe ustal krótszy odstęp czasu i co kilka tygodni stopniowo go wydłużaj. Mocz należy oddawać niezależnie od potrzeby.

• Porozmawiaj ze swoim lekarzem o wszystkich lekach, jakie stosujesz, żeby przekonać się czy któryś nie nasila dolegliwości.

• Oddawaj mocz na dwa razy. Oddając mocz staraj się całkowicie rozluźnić wszystkie mięśnie. Pęcherz powinien opróżniać się sam. Po pierwszej porcji odczekaj nawet kilka minut nie wstając z toalety i spróbuj ponownie opróżnić pęcherz.

• Jeśli masz kłopoty z dotarciem do toalety w czasie nagłego parcia na mocz spróbuj ułatwić sobie tę drogę poprzez skrócenie jej oraz noszenie łatwych do zdejmowania ubrań.

• Ogranicz picie napojów zawierających kofeinę.

• Unikaj alkoholu.

• Wypijaj odpowiednią ilość płynów. Przeciętna dorosła osoba powinna wypić ok. 1800 ml płynów na dobę. Ilość płynów musi być dostosowana do pogody, aktywności fizycznej i wagi ciała. Przyjmowanie zbyt dużych ilości płynów powoduje częstomocz, natomiast zbyt skąpe picie może doprowadzić do odwodnienia.

• Jeśli masz zaparcia postaraj się wyregulować wypróżnienia stosując dietę bogatoresztkową np. otręby pszenne lub stosując łagodne środki przeczyszczające.

Leki

NTM można leczyć za pomocą lekarstw. Dobór leków jest ściśle uzależniony od typu nietrzymania moczu, co oznacza, że lek działający na wysiłkowe NTM nie może być stosowany w przypadku leczenia nietrzymania moczu z parć i odwrotnie. Leczenie farmakologiczne jest podstawową metodą leczenia NTM z parć, podczas gdy stosowanie lekarstw w NTM wysiłkowym można uznać za leczenie uzupełniające, zaś podstawę terapii stanowi tu rehabilitacja mięśni dna miednicy i leczenie zabiegowe.

Leczenie farmakologiczne jest zwykle stosowane w przypadku nietrzymania z parć. W tym celu stosuje się tak zwane środki cholinolityczne, których działanie polega na osłabieniu siły skurczów pęcherza moczowego. Do tej grupy należą między innymi oksybutynina (Driptane, Ditropan, Uroton), darifenacyna (Emselex), tolterodyna, (Detrusitol), solifenacyna (Vesicare) oraz fesoterodyna (Toviaz). Efektem ich stosowania jest zmniejszenie częstości oddawania moczu, rzadsze występowanie parć naglących i łatwiejsze utrzymanie moczu w pęcherzu w czasie parcia. Do działań niepożądanych zaliczamy suchość w ustach, suchość oczu, zaparcia, zaburzenia widzenia i trudności w opróżnianiu pęcherza. Leki z tej grupy nie mogą być stosowane u osób z jaskrą zamkniętego kąta przesączania.

U niektórych kobiet z parciami naglącymi skuteczne może okazać się zastosowanie dopochwowego preparatu estrogenów. Natomiast, pomimo ewidentnego związku występowania wysiłkowego NTM z menopauzą, stosowanie hormonalnej terapii zastępczej nie zapobiega ani nie leczy nietrzymania wysiłkowego i nie powinno być stosowane z tego powodu, ale należy je stosować w zaburzeniach trofiki pochwy (zmiany zanikowo – zapalne) i przed leczeniem operacyjnym wysiłkowego NTM.

Jedynym lekiem o udowodnionej skuteczności w leczeniu wysiłkowego NTM jest duloksetyna (nazwa handlowa Yentreve lub Cymbalta). Jest to lek stosowany w leczeniu depresji i przewlekłego bólu neuropatycznego. Innym jej działaniem jest zwiększenie napięcia zwieracza cewki, przez co zmniejsza się częstość epizodów wycieku moczu. Pacjentki stosujące duloksetynę obserwowały zmniejszenie częstości popuszczania moczu i poprawę jakości życia w porównaniu z placebo. Najczęstsze działania niepożądane leku to bezsenność, nudności i bóle głowy, które ustępują zwykle po kilku tygodniach regularnego przyjmowania preparatu. Dużą wadą jest bardzo wysoki koszt preparatu i brak dostępności w Polsce

Leczenie zabiegowe

Istnieje kilka różnych rodzajów zabiegów chirurgicznych stosowanych w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu. Większość z nich polega na podwieszeniu cewki moczowej lub wytworzeniu ucisku działającego na cewkę i powodującego lepsze jej domknięcie.

W leczeniu parć naglących nie stosuje się zwykle metod operacyjnych, natomiast można stosować ostrzykiwanie pęcherza toksyną otulinową.

TVT to metoda polegająca na założeniu niewchłanialnej taśmy pod cewkę moczową. Taśmę wprowadza się przez nacięcie na przedniej ścianie pochwy oraz przez dwa malutkie nacięcia skóry nad spojeniem łonowym. Zabieg trwa około 30 minut i może być wykonywany w ramach hospitalizacji jednodniowej. Technika zabiegu jest prosta, a całkowite wyleczenie uzyskuje się u ponad 80% pacjentów. Powikłania tego zabiegu obejmują: perforację pęcherza, naczyń lub jelita, trudności w opróżnianiu pęcherza lub zatrzymanie moczu i konieczność samocewnikowania, nawracające zakażenia układu moczowego, pojawienie się parć naglących. Nowością jest opracowanie taśmy podcewkowej do stosowania u mężczyzn z wysiłkowym nietrzymaniem moczu. Wczesne wyniki zastosowania taśmy są obiecujące, jednak metoda stosowana jest od 2-3 lat i nie została jeszcze w pełni poznana i rozpowszechniona.

TOT to modyfikacja metody TVT polegająca na wyprowadzeniu taśmy nie nad spojeniem łonowym, lecz w bocznych okolicach krocza. Daje podobny odsetek wyleczeń, natomiast zmniejsza ryzyko perforacji narządów i zatrzymania moczu.

Podwieszanie pochwy jest starszą metodą o podobnej skuteczności. Wykonywana jest przez cięcie nad spojeniem łonowym lub za pomocą laparoskopii. Czas operacji i pobytu w szpitalu po operacji jest dłuższy niż po TVT.

Sztuczny zwieracz jest urządzeniem hydraulicznym utrzymującym mocz w pęcherzu dzięki kołnierzowi wszczepionemu wokół cewki. Przy pomocy pompki wszczepionej w mosznę lub w wargę sromową kołnierz na krótko opróżnia się umożliwiając oddanie moczu. Skuteczność metody przekracza 90%, jednak prędzej czy później konieczne są reoperacje np. w celu wymiany zużytych części lub z powodu zakażenia. W ciągu pierwszych 5 lat konieczność reoperacji szacuje się na 30%.

„Uszczelnianie cewki moczowej” przy pomocy preparatów wstrzykiwanych pod śluzówkę cewki moczowej. Powoduje to zwężenie światła cewki moczowej. Metoda jest małoinwazyjna i wskazana u osób z wysiłkowym nietrzymaniem moczu o niewielkim nasileniu. Niestety Narodowy Fundusz Zdrowia nie refunduje kosztów leczenia tą metodą, więc stosowana jest w Polsce bardzo rzadko. Toksyna botulinowa jest substancją porażającą mięśnie. Ostrzyknięcie pęcherza moczowego u osoby z parciami naglącymi znacznie redukuje te dolegliwości i powoduje ustąpienie NTM z parć. Po kilku miesiącach efekt zabiegu co prawda mija, ale można go powtarzać. Działania niepożądane ogólne występują bardzo rzadko. Jest stosowana w niektórych ośrodkach urologicznych w Polsce, gdyż Narodowy Fundusz Zdrowia nie refunduje kosztów toksyny. Często jest to jedyna alternatywa dla pacjentów z silnymi parciami naglącymi, którzy nie mogą lub nie tolerują leczenia preparatami doustnymi.

Inne metody leczenia

Oprócz wymienionych w części „Samoleczenie” nieinwazyjnych i niefarmakologicznych metod leczenia istnieją jeszcze inne, które są stosowane pod kontrolą specjalisty, lecz charakteryzują się również brakiem efektów ubocznych. Wszystkie stosować można w leczeniu niewielkiego lub umiarkowanego nietrzymania moczu. Przy znacznym nasileniu objawu ich skuteczność jest znikoma.

Akupunktura bywa stosowana w leczeniu NTM z parć. W jednym z badań udowodniono, że cztery sesje przeprowadzono w tygodniowych odstępach spowodowały znaczne zmniejszenie częstomoczu i nietrzymania moczu z parć.

Stymulacja elektryczna mięśni dna miednicy polega na zastosowaniu prądu o niewielkim napięciu do pobudzania skurczów mięśni dna miednicy. W efekcie dochodzi do przerostu i wzmocnienia tych mięśni. Podstawy teoretyczne tej metody nie są dobrze poznane, lecz wielu pacjentów odnosi z niej korzyść. Poprzez odpowiednie ustawienie parametrów stymulacji leczyć można nietrzymanie wysiłkowe i z parć naglących.

Pesar to gumowa kształtka wprowadzana do pochwy. Niektóre pesaria służą do zapobiegania wypadaniu pochwy, inne są stosowane w wysiłkowym NTM.

Środki wchłaniające nie są metodą leczenia, lecz radzenia sobie z problemem popuszczania moczu. Istnieją specjalne wkładki oraz pieluchy dla osób popuszczających mocz różniące się rozmiarami i dopasowane do płci. Od zwykłych podpasek różnią się lepszą wchłanialnością i ochroną przed wydostawaniem się zapachu. W niektórych sytuacjach stosowanie środków wchłaniających jest jedynym możliwym rozwiązaniem problemu nietrzymania moczu.

Tekst pochodzi z Kwartalnika NTM nr 1(24) z 2008 r.

Więcej informacji – www.ntm.pl