Przemoc a rodzina

Przemoc domowa należy do najpoważniejszych naruszeń praw człowieka, niszczy poczucie godności, szacunku, zaufania do innych ludzi. Pozbawia ofiarę możliwości korzystania z podstawowych wolności, jednocześnie narażając na przemoc fizyczną, seksualną, psychologiczna czy ekonomiczną. Mimo znaczących osiągnięć w sferze prawnej oraz praktycznej, przemoc domowa w jej różnych postaciach jest nadal powszechnym zjawiskiem we wszystkich grupach społecznych.

Analiza historycznych zapisów o oznakach przemocy w rodzinie pokazuje, że krzywdzenie członków rodziny jest wyróżniającą się cechą życia rodzinnego w różnych epokach historycznych. Przemoc mężczyzn wobec kobiet jest wyrazem historycznie ukształtowanego nierównego podziału władzy pomiędzy kobietami a mężczyznami. Zrodził on męską dominację oraz dyskryminację kobiet. W Europie, wiele archaicznych, patriarchalnych struktur społecznych przetrwało do drugiej połowy XX wieku. Prawo rodzinne niektórych państw aż do lat 70 XX wieku uznawało mężczyznę za głowę rodziny i nakazywało kobiecie posłuszeństwo. W przypadkach przemocy w rodzinie władze państwowe chętnie rezygnowały ze swojego wyłącznego uprawnienia do karania, co oznaczało przyznanie mężom prawo do sprawowania w rodzinie „rządów siły”. We wczesnych latach 70, tak zwany drugi ruch wyzwolenia kobiet zwrócił uwagę na interpersonalną i strukturalną przemoc wobec kobiet jako na problem społeczny. Wtedy też pojawił się postulat objęcia ochroną prawną również sfery prywatnej życia obywateli, tym samym podział na sferę „publiczną” i prywatną” został zakwestionowany.

Przemoc domowa charakteryzuje się tym, że:

1.Jest intencjonalna. Jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary.

2.Siły są nierównomierne. W relacji jedna ze stron ma przewagę nad drugą. Ofiara jest słabsza a sprawca silniejszy.

3.Narusza prawa i dobra osobiste. Sprawca wykorzystuje przewagę siły, narusza podstawowe prawa ofiary (np. prawo do nietykalności fizycznej, godności, szacunku).

4.Powoduje cierpienie i ból. Sprawca naraża zdrowie i życie ofiary na poważne szkody. Doświadczanie bólu i cierpienia sprawia, że ofiara ma mniejszą zdolność do samoobrony.

Jako najczęstsze formy przemocy w rodzinie wymienia się przemoc fizyczną, przemoc seksualną, przemoc psychiczną, przemoc ekonomiczną oraz zaniedbywanie. Ofiarami przemocy w rodzinie są przede wszystkim dzieci i kobiety, rzadziej ludzie starsi, najrzadziej mężczyźni.

Stosowanie przemocy w związkach wobec kobiet jest powszechne we wszystkich krajach, na każdym poziomie społecznym i w każdym kręgu kulturowym. Bezpośrednie przyczyny powodujące przemoc to zwykle nieposłuszeństwo wobec mężczyzny, kłótnie i spory, podejrzenie o niewierność, odmowa współżycia. Kobiety są szczególnie narażone na przemoc ze strony partnerów w społeczeństwach, w których wyrażona jest nierówność między kobietami i mężczyznami.

Według badań przeprowadzonych w krajach UE wynika, że każdego roku około 22 miliony spośród blisko 250 milionów kobiet żyjących w Unii Europejskiej doświadcza przemocy.

W Polsce w celu zwiększenia skuteczności działań wobec sprawców przemocy, podnoszenia świadomości społecznej w zakresie przyczyn i skutków przemocy, a także w celu zapobieganiu zjawisku przemocy domowej uchwalona została ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Ustawa ta ma na celu określenie zadań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, zasad postępowania wobec osób dotkniętych przemocą oraz osób ją stosujących Należy zauważyć, że ustawa ta nie wprowadziła nowego rodzaju przestępstwa, rozumianego jako przepis prawa karnego materialnego.

W związku z brakiem przestępstwa przemocy w rodzinie sensu stricte w naszym kraju zaobserwować można tendencję organów ścigania oraz wymiaru sprawiedliwości do utożsamiania przemocy w rodzinie z przestępstwem znęcania się z art. 207 § 1 KK.

Jeśli chodzi o politykę karną, należy zauważyć, że w ponad 90 % przypadków sprawcy przestępstwa znęcania się, skazywani są na karę pozbawienia wolności. Niestety, w przeważającej większości spraw sąd orzeka warunkowe zawieszenie kary. Kolejną najczęściej stosowaną przez sądy instytucją jest warunkowe umorzenie postępowania karnego.

Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie traktowane jest przez większość krajów UE, jako działanie interdyscyplinarne wymagające koordynacji i monitorowania na poziomie krajowym w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania temu zjawisku. Kraje UE szczególną wagę przykładają do rozwiązań prawnych gwarantujących systemowe ujęcie problematyki interwencji służb, ochrony ofiar, edukacji społecznej oraz oddziaływania na sprawców. Instrumenty prawne odnoszące się do tych obszarów zapisane są bądź w ogólnonarodowych strategiach zwalczania przestępczości, bądź w odrębnych ustawach – jak ma to miejsce np. w Polsce. Najnowsze strategie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, polegają na rozszerzeniu uprawnień policji i jej współpracy z podmiotami zaangażowanymi w przeciwdziałanie przemocy, w działania edukacyjne, terapeutyczne i wsparcia ofiar. Strategie obejmują natychmiastową reakcję na wszelkie objawy przemocy.

Agata Rudkiewicz, Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie w prawie polskim/Counteraction of domestic violence in Polish law
Praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Eleonory Zielińskiej
Warszawa, czerwiec 2008
Słowa kluczowe : przemoc, rodzina, przeciwdziałanie, sprawca, ofiara