Rynek 50 plus

Tatarskie ziele

Artykuł został opublikowany 18 maja 2018

"W dzieciństwie tatarakiem wykładano podłogi sieni i balkonu, panował on niepodzielnie w dniach wesołych i naprawdę zielonych świąt". (cytat z opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza pt. "Tatarak")
Według kalendarza liturgicznego Zielone Świątki kończą okres wielkanocny. Zgodnie z tradycją wierni pojawiają się w tym dniu w kościele z kwiatami, młodymi gałązkami brzóz i pęczkami tataraku, którym po mszy świętej dekorują domy, wierząc, że ma on magiczną moc odganiania złego, ale i zapewni bogate plony. Niedziela Zesłania Ducha Świętego to jedno z najpiękniejszych świąt chrześcijańskich.

Przysłowie ludowe mówi: "Na Zielone Świątki włóż tatarak w kątki". Zaś ludowym zwyczajem na liściach rośliny wygwizduj wesołe śpiewki.
 
TATARAK ZWYCZAJNY - (Acorus calmus L.) nazwy ludowe: ajer, kalmus, szuwar, łącz, lepiech, tatarskie ziele. Ojczyzną tataraku była pierwotnie Azja Południowo-Wschodnia, a dokładniej Chiny i Indie. Do Polski, a później do Europy Zachodniej  dotarł w XIII-XIV wieku. W Polsce pojawił się podczas najazdów tatarskich i tureckich. Mówi się, że tatarak przybył do nas na kopytach tatarskich koni. Jest to prawdopodobne, gdyż roślina ta podobnie jak chrzan rozmnaża się wegetatywnie z najdrobniejszych części podziemnych. Tatarzy uważali,   że tatarak oczyszcza wodopoje, i tam gdzie on rośnie, można bez obaw czerpać wodę do picia. Dlatego właśnie wozili ze sobą kłącza  tataraku i wrzucali je do wszystkich napotkanych po drodze zbiorników wodnych. Ponadto kłącza tej rośliny dodawali do bukłaków z wodą, by ją aromatyzować. Tatarak zwyczajny od wieków uwielbiali wszyscy zielarze i medycy. Opisywał go m.in. Hipokrates, Teofrast, Dioskurydes, Celsus, a współcześnie  polski pisarz - Jarosław Iwaszkiewicz. W krótkim opowiadaniu pt. "Tatarak" tak opisał znaną mu roślinę:
 
"Jeżeli się potrze w palcach zieloną jego wstążkę, miejscami przymarszczoną, poczuje się zapach, łagodną woń "wierzbami ocienionej wody", jak mówi Słowacki, trochę tylko zatrącającą wschodnim narodem. Ale kiedy się takie pasmo tataraku rozetrze, kiedy się włoży nos w bruzdę, wyłożoną jak gdyby watą, czuje się obok kadzidlanej woni zapach błotnistego iłu, gnijących rybich łusek, po prostu błota".
 
Istotnie, tatarak zwyczajny łatwo poznać po bardzo intensywnym zapachu, który wydają wszystkie części składowe rośliny. Olejek eteryczny lotny zawarty w roślinie niektórym przypomina nawet woń mandarynki ale najbardziej aromatyczne są kłącza.
 
W polski pejzaż tatarak wrósł bez trudu. Stał się symbolem mocnej, soczystej zieleni i nieodłącznym, tradycyjnym akcentem Zielonych Świątek - wiosennych porządków, czystości i świeżości. Tatarak nie może istnieć bez wody - to soczyste ziele jest rośliną nadwodną, mokradłową. Lubi płytkie, spokojne wody. Rośnie w rozproszeniu lub gromadnie nad brzegami stawów, jezior, małych leśnych "oczek", na moczarach, bagnach, wilgotnych łąkach, a nawet w zakolach leniwie płynących strumyków, ale zdecydowanie woli wody stojące. "Tatarske ziele" wytwarza długie, podwodne, walcowate kłącze - co charakteryzuje wszystkie rośliny należące do rodziny Obrazkowatych. Osiąga wysokość od 60 120 cm. Ma liście równowąskie, mieczowate faliste, podobne do liści kosaćca, o długości do 1 metra.
 
Do celów leczniczych zbiera się od wiosny do  jesieni kłącze tataraku. Wyróżnia się kłącze nieokorowane (Rhizoma Calami crudum) i kłącze okorowane barwy białej (Rhizoma Calami mundatm). Surowiec zawiera m.in.: około 6% olejku, substancję gorzką, garbniki, żywice, śluz, skrobię, witaminę C, sole mineralne. W lecznictwie ludowym tatarak stosowany był jako lek wzmacniający, uspokajający, krwiotwórczy i moczopędny. Obecnie w lecznictwie ma zastosowanie w przewlekłych chorobach układu pokarmowego. Reguluje wydzielanie soków trawiennych, pobudza apetyt. Żucie kłączy tataraku skutecznie łagodzi ból zębów. Kłącze tataraku używane jest w przemyśle do wyrobu nalewek, wódek i likierów, a także środków kosmetycznych, np. mydła, szampony. Przedwojenna Polska słynęła z wódek tatarakowych - nazywano je kalmusówkami lub ajerówkami.
 
Opowiadanie "Tatarak" Jarosława Iwaszkiewicza zostało przeniesione na ekran dwukrotnie: w 1965 i 2009 roku.
 
Tekst, zdjęcie - Zofia Górska
 

Dołącz do dyskusji - napisz komentarz

Prosimy o zachowanie kultury wypowiedzi.
Obraźliwe komentarze są blokowane wraz z ich autorami.

  • Zofia 28/08/2020, 13:16

    "(...) szmer tataraku jeszcze dobiegł nas,/ już wracać czas..." - cyt. z : "Goniąc kormorany", sł. A. Tylczyński.
    Niestety, tego lata przyszło nam pożegnać nie tylko wakacje, ale i wspaniałego Artystę - Piotra Szczepanika.

  • anonim 31/05/2020, 10:33

    "Tatarak był prekursorem gum do żucia - w XIX wieku na uliach Bostonu sprzedawano jego kłącza do żucia w celu odświeżenia oddechu."

  • Desery - podróże dookoła świata

    Desery - podróże dookoła świata

    Wakacje to podróże, a podróże to możliwość poznania nowych kultur, także od strony kulinarnej

  • Wiktoriańskie domy dla lalek

    Wiktoriańskie domy dla lalek

    Muzealny salon dla Pań. O modzie, życiu i obyczajach w XIX stuleciuMałe światy wielkiej epoki: wiktoriańskie domy dla lalek

  • OJCZYZNA (reż. Paweł Pawlikowski)

    OJCZYZNA (reż. Paweł Pawlikowski)

    Pierwszy od niemal dekady film Pawła Pawlikowskiego, który wyróżniono podczas tegorocznego festiwalu w Cannes, będzie można zobaczyć przedpremierowo w Kinie Pod Baranami w cyklu Dojrzałe Kino…

  • Podpaski w szkołach

    Podpaski w szkołach

    To czasem decyzja podjęta jeszcze przed pierwszym dzwonkiem: zostać w domu czy iść do szkoły mimo stresu, że okres zaskoczy w najmniej odpowiednim momencie. Dane są alarmujące – co piąta…

  • Relacje Polaków z dziećmi. Wyniki badania

    Relacje Polaków z dziećmi. Wyniki badania

    Polscy rodzice coraz bardziej świadomie budują relacje z dziećmi, stawiając na codzienną bliskość, rozmowę i wspólne wartości. Badanie serwisu Prezent marzeń pokazuje, że…

  • Zdrowe oczy latem

    Zdrowe oczy latem

    5 prostych sposobów na to, jak chronić wzrok podczas wakacji

  • Bezpieczna relacja

    Bezpieczna relacja

    Przyjaźń od lat znajduje się na szczycie wartości, które Polacy cenią najbardziej. To właśnie przyjaciele są często pierwszymi osobami, do których zwracamy się po wsparcie, radę czy…

  • Kampania #PlantHealth4Life

    Kampania #PlantHealth4Life

    Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), Komisja Europejska oraz 33 kraje partnerskie ponownie jednoczą siły, aby przypomnieć nam, że nasze codzienne wybory mają istotne…

  • Uszyj sobie lato

    Uszyj sobie lato

    Lato to czas, w którym życie naturalnie zwalnia. Więcej światła, więcej przestrzeni, więcej momentów bez pośpiechu. To właśnie w takich warunkach coraz więcej osób decyduje się…

  • Elżbieta Latosik-Gromek – wywiad

    Elżbieta Latosik-Gromek – wywiad

    Twórczyni nietypowej i zarazem wspaniałej kolekcji etykiet piwnych. Kolekcjonerki, którą zna środowisko kolekcjonerów etykiet piwnych w całej Europie. Wiemy, że kobiety 50plus potrafią…

  • Szycie wraca do łask

    Szycie wraca do łask

    Zespół przewlekłego zmęczenia to choroba, której jednym z głównych objawów jest długotrwałe wyczerpanie, problemy z regeneracją i przeciążenie organizmu nawet przy niewielkim…

Ja Kobieta