Zmiana przepisów o służbie cywilnej

Projekt nowelizacji ustawy o służbie cywilnej z 20 kwietnia 2026 r. (UDER 102)  przewiduje szerokie zmiany w organizacji korpusu służby cywilnej. Jak wynika z uzasadnienia, celem reformy jest budowa nowoczesnej i sprawnej administracji działającej na rzecz obywateli. Proponowane rozwiązania mają usprawnić zarządzanie kadrami, zwiększyć elastyczność zatrudnienia i podnieść jakość funkcjonowania urzędów. Nie jest to więc punktowa korekta kilku przepisów, lecz próba szerszego uporządkowania modelu funkcjonowania administracji rządowej.

Silniejsza pozycja Szefa Służby Cywilnej

Projekt przewiduje zmiany dotyczące pozycji ustrojowej i kompetencji Szefa Służby Cywilnej. Zmieniony ma zostać art. 8 ust. 2, zgodnie z którym Szef Służby Cywilnej będzie przedstawiał Radzie Ministrów stanowisko w sprawie propozycji średniorocznych wskaźników wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz projektu ustawy budżetowej w części dotyczącej środków na wynagrodzenia i szkolenia w korpusie służby cywilnej. Jednocześnie uchylony ma zostać art. 8 ust. 3.

Zmianie ulegnie także art. 10 ust. 3. Szefa Służby Cywilnej nadal będzie powoływał Prezes Rady Ministrów, ale po zasięgnięciu opinii Rady Służby Cywilnej. Dodany art. 10 ust. 3a przewiduje, że Rada ma 14 dni na przedstawienie opinii, a brak stanowiska nie wstrzymuje możliwości jego powołania.

Projekt rozszerza również wymagania wobec kandydatów na to stanowisko, wzmacnia wymóg politycznej neutralności i doprecyzowuje zasady odwołania. Jednocześnie zwiększa rolę Szefa Służby Cywilnej w monitorowaniu przestrzegania zasad służby cywilnej i etyki oraz w kształtowaniu standardów zarządzania kadrami w całym korpusie.

Rada Służby Cywilnej zamiast Rady Służby Publicznej

Projekt przywraca nazwę Rada Służby Cywilnej. W uzasadnieniu wskazano, że lepiej oddaje ona charakter organu opiniodawczo-doradczego działającego przy Prezesie Rady Ministrów jako konstytucyjnym zwierzchniku służby cywilnej.

Nowelizacja porządkuje również kompetencje Rady. Ma ona opiniować m.in. powołanie i odwołanie Szefa Służby Cywilnej oraz uczestniczyć w zwiększaniu przejrzystości procedur dotyczących wyższych stanowisk i postępowania kwalifikacyjnego.

To nie jest wyłącznie zmiana nazwy. Projekt częściowo odbudowuje znaczenie tego organu po wcześniejszym ograniczeniu jego roli, zwłaszcza po odejściu od otwartego i konkurencyjnego naboru na wyższe stanowiska. 

Otwarty i konkurencyjny nabór na wyższe stanowiska wraca

Jedną z najważniejszych zmian jest przebudowa zasad obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej. Zgodnie z projektowanym art. 53b powołanie na wyższe stanowisko ma być poprzedzone:

W niektórych przypadkach projekt dopuszcza także obsadzenie stanowiska w drodze oddelegowania. Informacje o obsadzeniu wyższego stanowiska mają być przy tym upubliczniane.

Z uzasadnienia wynika jasno, że celem zmian jest przywrócenie reguły, zgodnie z którą o obsadzie wyższych stanowisk mają decydować staż pracy, wiedza, umiejętności i kompetencje kierownicze kandydatów. Projektodawca krytycznie ocenia obecny model. Projekt nie zamyka jednak drogi do awansu wewnętrznego. 

Niższy, formalny próg wykształcenia na wyższe stanowiska

Projekt przewiduje również zmianę wymogów formalnych wobec osób ubiegających się o wyższe stanowiska w służbie cywilnej. Dotychczasowy wymóg posiadania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego ma zostać zastąpiony wymogiem wykształcenia wyższego I stopnia.

Projektodawcy uzasadniają tę zmianę realiami systemu bolońskiego i potrzebą otwarcia administracji na osoby posiadające pełne wykształcenie wyższe, ale niekoniecznie ukończone studia magisterskie. W praktyce oznacza to szerszy dostęp do stanowisk kierowniczych przy zachowaniu nacisku na doświadczenie, kompetencje i rzeczywistą przydatność do pełnienia funkcji.

Większa mobilność i transfery między instytucjami

Projekt przewiduje nowe rozwiązania zwiększające mobilność pracowników administracji publicznej.

Po pierwsze, dodawany art. 65a umożliwia zatrudnienie w służbie cywilnej, bez przeprowadzania naboru, pracownika jednostki organizacyjnej niebędącej urzędem w rozumieniu ustawy, jeżeli jego dotychczasowe zatrudnienie nastąpiło w wyniku otwartego i konkurencyjnego naboru, a sam pracownik spełnia ustawowe wymogi oraz wymagania stanowiskowe.

Po drugie, projekt wprowadza art. 67a-67c dotyczące oddelegowania. Szczególnie istotny jest art. 67c, zgodnie z którym członek korpusu służby cywilnej może zostać na własny wniosek albo za swoją zgodą oddelegowany na czas określony, nie dłuższy niż 3 miesiące, do pracy w jednostce sektora finansów publicznych w celu rozwoju zawodowego.

Nowe zasady ocen okresowych

Projekt przebudowuje system ocen. Uchylony ma zostać art. 81, a w jego miejsce pojawi się art. 81a, zgodnie z którym członek korpusu służby cywilnej podlega ocenie okresowej.

Nowe przepisy mają uporządkować i ujednolicić system ocen, a także objąć nim osoby zajmujące wyższe stanowiska w służbie cywilnej. Uzasadnienie podkreśla, że obecny stan prawny nie zapewnia rzetelnej weryfikacji jakości ich pracy oraz utrudnia dalszy rozwój zawodowy urzędników pełniących funkcje kierownicze.

Szerszy zakaz podległości służbowej

Zmianie ulega również art. 79 ustawy. Projekt przewiduje, że w urzędzie nie będzie mogła powstać podległość służbowa nie tylko między małżonkami oraz osobami spokrewnionymi lub spowinowaconymi w określonym zakresie, ale także między osobami pozostającymi ze sobą we wspólnym pożyciu. 

Regulaminy nagród i większy nacisk na dobrostan pracowników

Projekt przewiduje również zmiany o charakterze pracowniczym i organizacyjnym.

W art. 93 mają zostać dodane ust. 1a-1c. Zgodnie z nimi dyrektor generalny urzędu będzie ustalał regulamin określający zasady i kryteria przyznawania nagród, przyznanie nagrody będzie wymagało pisemnego uzasadnienia, a regulamin ma być podawany do wiadomości członków korpusu służby cywilnej.

Dodawany art. 97b przewiduje z kolei, że w celu wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym członków korpusu służby cywilnej dyrektor generalny urzędu będzie mógł wprowadzać lub finansować rozwiązania o charakterze prorodzinnym, prozdrowotnym i wspierającym dobrostan pracowników. Projekt jako przykłady wskazuje m.in. dodatkowy czas wolny od pracy oraz programy wspierające dobrostan psychiczny i fizyczny.

Nowa definicja szkolenia

Zmiany obejmują także system szkoleń. W art. 106 dodany ma zostać ust. 1a, zgodnie z którym przez szkolenie rozumie się działanie edukacyjne lub rozwojowe, które służy poszerzaniu wiedzy lub podnoszeniu kompetencji.

W uzasadnieniu podkreślono, że nowa definicja ma być szersza i lepiej dostosowana do współczesnych form uczenia się niż dotychczasowe rozwiązania oparte na tradycyjnym modelu szkoleniowym.

Co zmieni się dla obywateli?

Choć projekt dotyczy przede wszystkim organizacji służby cywilnej i zasad zatrudnienia w administracji, jego skutki mają być odczuwalne także z perspektywy obywateli.                        Z uzasadnienia wynika wprost, że zmiany mają służyć budowie nowoczesnej i sprawnej administracji działającej na rzecz obywateli oraz poprawie jakości realizacji zadań państwa.

Najbardziej widoczny dla obywateli może być powrót otwartego i konkurencyjnego naboru na wyższe stanowiska. Powrót do naboru ma ten mechanizm odwrócić: wakaty mają być publicznie ujawniane, a o wyborze mają decydować staż pracy, wiedza, umiejętności i kompetencje kierownicze. Dla obywatela oznacza to większą szansę na bardziej profesjonalne kierownictwo urzędów, a w konsekwencji sprawniejsze decyzje, lepszą organizację pracy i większą przewidywalność działania administracji.

Znaczenie ma także wzmocnienie roli Szefa Służby Cywilnej i większa standaryzacja zarządzania kadrami. Celem jest ujednolicenie standardów w skali całego kraju, tak aby jakość działania administracji nie zależała w tak dużym stopniu od praktyki pojedynczego urzędu. Z perspektywy obywatela może to oznaczać bardziej porównywalny poziom obsługi spraw, bardziej przewidywalne procedury i mniejsze różnice organizacyjne między urzędami.

Istotne są również nowe zasady ocen okresowych i większy nacisk na rozwój zawodowy. Jeżeli ocena rzeczywiście stanie się narzędziem zarządzania jakością, a nie tylko formalnością, może to przełożyć się na większą odpowiedzialność kadry kierowniczej, silniejszą motywację do rozwoju i wyższy poziom merytoryczny urzędów, co oznacza bardziej kompetentnych urzędników i lepszą jakość rozstrzygania spraw.

Na obywateli pośrednio wpłyną także rozwiązania zwiększające mobilność pracowników i możliwość czasowego oddelegowania do innych jednostek sektora finansów publicznych. Z uzasadnienia wynika, że mają one ułatwiać wymianę doświadczeń, wykorzystywanie kompetencji ekspertów i budowanie bardziej odpornej administracji. W praktyce może to mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy urząd jest przeciążony, mierzy się z brakami kadrowymi albo musi szybko reagować na sytuacje nadzwyczajne. 

Nie bez znaczenia są też zmiany dotyczące szkoleń, nagród i dobrostanu pracowników. Choć brzmią one jak kwestie wewnętrzne, w rzeczywistości mogą przełożyć się na stabilność kadr, ograniczenie rotacji i poprawę jakości pracy urzędów. Ostatecznie więc projekt nie dotyczy wyłącznie urzędników. Jego stawką jest to, czy administracja będzie działała bardziej przejrzyście, sprawniej i z większym zaufaniem społecznym.

Przepisy przejściowe i termin wejścia w życie

Projekt przewiduje przepisy przejściowe, które mają zapewnić płynne wdrożenie reformy. Obecny Szef Służby Cywilnej ma pozostać na stanowisku, a dotychczasowa Rada Służby Publicznej ma działać dalej jako Rada Służby Cywilnej do końca kadencji. Zachowane mają zostać także skutki wcześniej zawartych umów oraz trwających procedur, m.in. w zakresie pierwszego zatrudnienia, ocen i organizacji szkoleń.

Projektodawca przewiduje również okresy dostosowawcze tam, gdzie nagła zmiana mogłaby zakłócić pracę urzędów. Dotyczy to m.in. ocen okresowych oraz rozszerzenia zakazu podległości służbowej.

Zgodnie z art. 15 projektu ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, przy czym część rozwiązań będzie wdrażana stopniowo.

Podsumowanie

Projekt zmian w służbie cywilnej jest zatem czymś więcej niż techniczną nowelizacją przepisów kadrowych. To pró

Dołącz do dyskusji - napisz komentarz