Co to jest NTM?

• Nietrzymanie moczu z parć naglących pojawia się w związku z gwałtownym i silnym uczuciem potrzeby oddania moczu. Jest efektem skurczu pęcherza moczowego. Takie skurcze mogą być spowodowane zakażeniem dróg moczowych, kamicą moczową lub nowotworem. U mężczyzn może to być reakcja pęcherza na powiększający się i utrudniający odpływ moczu gruczoł krokowy (prostata, stercz). Wreszcie częste i silne skurcze pęcherza występujące bez wyraźnej przyczyny noszą miano zespołu pęcherza nadreaktywnego. Parcie na mocz może być sprowokowane odgłosem płynącej wody, otwieraniem drzwi do mieszkania lub występuje niezależnie od sytuacji.

Mieszane nietrzymanie moczu jest kombinacją dwóch opisanych wyżej typów nietrzymania moczu.

Istnieją również rzadsze postaci nietrzymania moczu:

Nietrzymanie moczu z przepełnienia jest spowodowane wyciekiem moczu z przepełnionego pęcherza. Jest to rodzaj zatrzymania moczu, kiedy pacjent nie odczuwa bólu ani parcia na mocz. Mocz wycieka niewielkimi porcjami co kilkanaście minut.

Czynnościowe nietrzymanie moczu jest spowodowane takim schorzeniem, które uniemożliwia poruszanie się pacjenta i dotarcie do toalety. Może to być otępienie, ciężkie zapalenie lub zwyrodnienie stawów, ciężka niewydolność serca lub płuc.

Anatomiczne nietrzymanie moczu spowodowane jest wrodzoną wadą układu moczowego.

Wyciek moczu może mieć miejsce również przez pochwę lub odbytnicę w przypadku obecności przetoki czyli połączenia dróg moczowych z drogami rodnymi lub przewodem pokarmowym. Najczęstszymi przyczynami przetok moczowych jest przebycie naświetlania (nawet wiele lat temu) lub operacji w tej okolicy.

Moczenie nocne czasami potrafi przetrwać od okresu dziecięcego. Polega na popuszczaniu lub całkowitym opróżnianiu pęcherza w czasie snu przy prawidłowym trzymaniu moczu w dzień. Przyczyna jest najczęściej nieznana.

Objawy

Aby sprawdzić jaki rodzaj nietrzymania moczu występuje u Ciebie odpowiedz na poniższe pytania:

Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Czy mocz wycieka czasem w czasie ćwiczeń fizycznych lub dźwigania? TAK NIE

Czy mocz wycieka czasem podczas kaszlu, śmiechu lub kichania? TAK NIE

Czy popuszczasz zwykle niewielkie lub umiarkowane ilości moczu? TAK NIE

Nietrzymanie moczu z parć naglących

Czy odczuwasz częste, silne i gwałtowne parcie na mocz? TAK NIE

Czy zdarza ci się popuścić mocz przed dotarciem do toalety? TAK NIE

Czy odczuwasz czasem potrzebę oddania moczu gdy słyszysz płynącą wodę lub wkładasz ręce do wody? TAK NIE

Czy popuszczasz zwykle duże ilości moczu (mocz wycieka z bielizny)? TAK NIE

Jeśli odpowiedziałeś „Tak” na jedno lub więcej pytań z pierwszej tabeli możesz mieć wysiłkowe nietrzymanie moczu. Jeśli odpowiedź twierdzącą zaznaczyłeś w drugiej tabeli możesz mieć nietrzymanie moczu z parć naglących. Jeśli odpowiedzi twierdzące występują w obu tabelach możesz mieć mieszane nietrzymanie moczu.

Następstwa

Długotrwałe i narastające problemy z trzymaniem moczu prowadzą do:

• unikania aktywności fizycznej, zawodowej i towarzyskiej

• zmniejszenia wydolności fizycznej

• zmian skórnych spowodowanych długotrwałych kontaktem skóry z moczem

• depresji

Parcia naglące i NTM z parć może być objawem innej, poważnej choroby tj.: zakażenia, kamicy moczowej lub nowotworu. Opóźnione rozpoznanie każdej z tych chorób może spowodować poważne następstwa dla zdrowia, a nawet zagrażać życiu.

Co zwiększa ryzyko nietrzymania moczu?

Czynniki sprzyjające występowaniu NTM:

• ciąża i porody siłami natury

• wycięcie macicy

• wycięcie stercza (całkowite w przypadku raka lub częściowe w przypadku gruczolaka)

• radioterapia raka stercza

• nadwaga i otyłość

• starszy wiek

• kamica moczowa

• menopauza

• przeszkoda w odpływie moczu z pęcherza

• przewlekłe zakażenia układu moczowego

Choroby, którym może towarzyszyć NTM:

• przewlekły kaszel (papierosy!)

• cukrzyca

• choroba Parkinsona

• choroba Alzheimera

• stwardnienie rozsiane

• rak pęcherza

• udar mózgu

• uraz rdzenia kręgowego

Nietrzymanie moczu może nasilać:

• stosowanie leków odwadniających lub rozszerzających oskrzela

• spożywanie kofeiny w postaci kawy, napojów gazowanych lub herbaty (teina)

• palenie tytoniu

Kiedy udać się do lekarza?

• gdy NTM lub parcia naglące pojawiły się nagle, gdyż może to być objawem innej poważnej choroby.

• gdy przewlekłe NTM powoduje konieczność stosowania środków wchłaniających lub utrudnia zwykłą aktywność (sport, życie towarzyskie, pracę zawodową).

Nie wstydź się powiedzieć o tym problemie swojemu lekarzowi, nie traktuj nietrzymania moczu jako nieuniknionego objawu starzenia się. Większości osób z NTM można pomóc lub całkowicie je wyleczyć.

Jeśli dolegliwość jest niewielka i rozwija się powoli przez pewien czas można samemu kontrolować ten problem (patrz niżej).

Jeśli uważasz, że problem narasta i nie dajesz sobie rady samodzielnie zgłoś się do lekarza. Wybór lekarza jest bardzo ważny. Podstawowe informacje o nietrzymaniu moczu oraz wykluczenie najpoważniejszych chorób możesz uzyskać u swojego lekarza rodzinnego. Specjalistyczną diagnostykę i leczenie NTM przeprowadzają urolodzy i ginekolodzy. Warto udać się do specjalisty, który osobiście zajmuje się leczeniem operacyjnym wysiłkowego NTM i posiada doświadczenie w rehabilitacji układu moczowego, np. stosuje biofeedback, eletrostymulacje, ostrzykiwanie dróg moczowych toksyną botulinową.

Jakie badania trzeba wykonać?

Lekarz rozpocznie diagnostykę nietrzymania moczu od zebrania dokładnego wywiadu, czyli informacji o aktualnych i przebytych chorobach, ciążach i porodach, zabiegach i operacjach. Szczególnie dokładnie staraj się opisać sytuacje, w jakich dochodzi do wycieku moczu, częstotliwość i ilość popuszczanego moczu, częstość oddawania moczu w dzień i w nocy, obecność parć naglących lub słabego strumienia moczu.

Przed wizytą u lekarza warto zapisywać przez 2 lub 3 dni godzinę i ilość wypijanych płynów oraz oddawanego moczu, a także występowanie parć naglących i popuszczania moczu. Taki zapis nazywany jest dzienniczkiem mikcji i jest bardzo pomocny w rozpoznaniu rodzaju nietrzymania moczu, jego nasilenia i innych objawów ze strony układu moczowego.

Badanie osoby z NTM obejmuje zwykle wykonanie próby kaszlowej. Do tego badania pęcherz powinien być wypełniony. W czasie kaszlu lekarz obserwuje czy następuje wyciek moczu z cewki. U kobiet ocena przeprowadzana jest w pozycji ginekologicznej, która umożliwia obserwację ujścia cewki i ocenę narządu rodnego.

Minimum wymagane w diagnostyce NTM to wykonanie badania ogólnego moczu i USG układu moczowego w celu wykluczenia zakażenia, kamicy i nowotworu.

Lekarz może również zalecić wykonanie badania urodynamicznego, cystoskopii, urografii lub innych badań.

Badanie urodynamiczne pozwala na obiektywną ocenę czynności pęcherza moczowego i cewki. Celem tego badania jest ostateczne wyjaśnienie z jakim typem NTM mamy do czynienia. Jeśli rozważane jest leczenie operacyjne badanie urodynamiczne pozwala do pewnego stopnia przewidzieć jak zachowa się pęcherz moczowy po operacji np. czy może dojść do zatrzymania moczu. Taka informacja ma duży wpływ na podjęcie decyzji o leczeniu zabiegowym. Badanie przeprowadzane jest w pozycji ginekologicznej. Jest to badanie inwazyjne, gdyż konieczne jest założenie cewników do pęcherza moczowego i do odbytu. Są to czujniki ciśnienia występującego w pęcherzu i w brzuchu. Badanie składa się z fazy napełniania pęcherza płynem (cystometria) i fazy opróżniania pęcherza do specjalnej toalety, która mierzy szybkość strumienia moczu.

Cystoskopia to wziernikowanie pęcherza moczowego przez urządzenie wprowadzone przez cewkę moczową. Wykonywane zwykle w przypadku nieprawidłowego lub niejednoznacznego badania USG lub badania moczu.

Urografia to badanie radiologiczne z użyciem kontrastu podanego dożylnie. Pozwala zobrazować górne i dolne drogi moczowe. Obecnie rzadko stosowane w diagnostyce nietrzymania moczu, gdyż zostało wyparte przez ultrasonografię.

lek. med. Bartosz Dybowski Katedra i Klinika Urologii A.M. w Warszawie

Autorem rysunku jest Dariusz Pietrzak

Więcej dowiesz się na stronie na www.ntm.pl  

cdn