Zegar biologiczny

Menopauza oznacza fizjologiczne ustanie cyklu miesiączkowego i jest wpisana w genetyczny manual kobiety - prędzej bądź później będzie udziałem każdej z nas. W nieodległej przeszłości gdy istniały wiosna, lato, jesień i zima a tempo życia było harmonijnie skorelowane z rytmem dobowym i ze zmieniającymi się porami roku, zegar biologiczny uruchamiał mechanizm menopauzy około 50 wiosny. Drastyczne zmiany klimatyczne i negatywne skutki technicyzacji życia sprawiły, że zegar biologiczny nierzadko przyśpiesza o 10 wiosen.

W fizjologicznym mechanizmie procesów menopauzy można wyróżnić dwie główne fazy:

1. premenopauzalna - jajniki stopniowo tracą wrażliwość na działanie gonadotropin przysadkowych FSH (hormon stymulujący wzrost pęcherzyków) i LH (hormon luteinizujący), dochodzi do zahamowania owulacji, cykle stają jednofazowe, poziom estrogenów może wzrastać bądź utrzymywać stałą wartość;

2. menopauzalna – stopniowa inwolucja jajnika: pęcherzyki zarastają a jajnik przerasta tkanka łączna, spada stężenie estrogenów, brak krwawienia znamionuje zahamowanie cyklu, w przysadce wzrasta synteza gonadotropin FSH i LH a ich wydzielanie traci cykliczny charakter, gdyż przestało działać ujemne sprzężenie zwrotne przysadka – jajniki, powolny spadek wydzielania estradiolu (estrogenu jajnikowego), podwyższenie poziomu androgenów ( męskich hormonów płciowych), zanik endometrium w macicy.

Fizjologiczne zasady działania zegara biologicznego w menopauzie dotyczą także zmian w procesach przemiany materii, a szczególnie należy pamiętać iż zmniejszenie poziomu estrogenów wpływa na metabolizm:

tłuszcze - zwiększa się stężenie trójglicerydów i lipoprotein typu VLDL będących czynnikami ryzyka dla naczyń krwionośnych,

węglowodany - zmniejsza się tolerancja na glukozę, co jest diabetogenne

kości – wzrasta wrażliwość na działanie hormonu przytarczyc a jego działanie wpływa na spadek mineralizacji kości i zmniejszenie absorpcji wapnia w jelitach, czego efektem jest osteoporoza.

Wieloletnie badania populacyjne wykazały istnienie istotnej korelacji między menopauzą a ryzykiem rozwoju raka piersi:

- niefizjologiczna menopauza spowodowana np. usunięciem jajników czy radioterapią, zmniejsza ryzyko rozwoju raka piersi. Jest to efektem natychmiastowego zakończenia syntezy i wydzielania hormonów jajnikowych; podczas naturalnej menopauzy ten proces jest wygaszany stopniowo,

- u kobiet, których cykl menstruacyjny zaniknął przed 45 wiosną, to ryzyko jest dwukrotnie mniejsze, niż u kobiet, u których nastąpiło to po 55 wiośnie,

- u kobiet, u których cykle menstruacyjne występowały przez 30 lat, to ryzyko jest dwukrotnie mniejsze niż u kobiet, u których cykle występowały przez 40 i więcej lat, ♀ u kobiet z małym ubytkiem gęstości masy kostnej BMD, ryzyko rozwoju raka piersi zwiększa się 3,5 raza.

Dr Elżbieta Kączkowska, neurofizjolog (neurofizjologia - dział biologii, zajmujący się funkcjonowaniem układu nerwowego. Jest ściśle powiązana z neuropsychologią, neurologią, psychiatrią, etologią i innymi naukami behawioralnymi. Wchodzi w skład neurobiologii)