Srečko Kosovel – „Kalejdoskop”

W „Kalejdoskopie” obraz Kosovel, słoweńską ikoną poetycką. a stworzyły dwie perspektywy lektury – słoweńska i polska – po to, by zachować względną niezależność twórcy i umożliwić poezji Srečko Kosovela podwójne życie w dwóch kulturach o odmiennych doświadczeniach miejsca i czasu. 

Warto zapoznać się z twórczością Srečko Kosovel, słoweńskiegopoeta, wizjonera, który jest bliski współczesnemu czytelnikowi w każdej epoce. Urodzony w 1904 roku, zmarł w 1926 roku w wieku 22 lat, ale jego twórczość jest silna, głęboka i dopracowana, jakby pisał i żył bardzo, bardzo długo. 

Każdy naród ma swój „cud” w swojej historii literackiej: Srečko Kosovel jest bez wątpienia najciekawszą słoweńską ikoną poetycką. Jest jednym z najbardziej cenionych przedstawicieli słoweńskiej „awangardy historycznej”. W ciągu swojego życia, a zwłaszcza w ostatnich czterech latach, stworzył ponad tysiąc wierszy, które pozostały w rękopisie, oraz kilkaset utworów prozatorskich, składających się z prozy lirycznej i szkiców, krytyki literackiej i esejów o problemach kulturowych, notatek, pamiętników i listów. Opublikował kilka wierszy w czasopismachliterackich, ale ani jednej książki. Po śmierci Kosovel był odkrywany kilkakrotnie: w 1927 roku (Wiersze – 60 wierszy), w 1931 roku (Wiersze wybrane), w 1946 roku (Dzieła zebrane – pierwszy tom), w 1964 roku (Całości – wydanie to było jednym z najbardziej ekscytujących wydarzeń literackich tamtych czasów: grupa słoweńskich poetów odnalazła w nim swojego współczesnego, ojca swojej poetyki z perspektywy czasu, brakującą część słoweńskiej historii literatury) i trwa do dziś. 

Poetykę Kosovela tradycyjnie dzieli się na trzy nurty: impresjonizm, ekspresjonizm i konstruktywizm, ale ta klasyfikacja jest zbyt ogólna dla tak złożonego poety jak Srečko Kosovel. Każdy z tych poetyckich, artystycznych nurtów krzyżuje się z pozostałymi, uzupełniając je elementami dadaistycznymi, surrealistycznymi i futurystycznymi. Srečko Kosovel jest impresjonistą, gdy pisze o Słoweńskim Krasie i losie Słoweńców zagrożonych obcymi rządami, i ekspresjonistą, gdy głosi zniszczenie, antagonizmy i kataklizm Europy. 

Dzięki konstruktywizmowi jego poezja zmienia się z cichej liryki tęsknoty za przeszłością w głośną, arogancką, pełną lingwistycznych innowacji (język wolny od składni i logicznego porządku, swoboda obrazowania, użycie typografii, stylów i kolorów, symboli matematycznych, równań, kolaży papierowych i wszelkiego rodzaju eksperymentalnych form pisarstwa). Ale najważniejsze dla poezji Srečko Kosovela i literatury w ogóle, którą tworzy, jest to, że jest autentyczna i niepowtarzalna ze względu na swoją totalność. Jest poetą, który tworzył awangardę nie tylko środkami, ale o wiele bardziej swoją duszą, osobowością i oryginalnością, i dlatego jest off-awangardowy, a jednocześnie jest najlepszym przedstawicielem słoweńskiej, i nie tylko, awangardy. 

Świat, o którym pisał, istniał w jego istocie, a nie tylko wokół niego. „Kalejdoskop makrokosmosu / jest mikrokosmosem” – pisał – a tym mikrokosmosem jest on sam, jako człowiek, jako bardzo osobisty, szczególny, głęboki głos poety, który akceptował samotność jako straszną i, paradoksalnie, soteriologiczną przeszkodę. Z wnikliwym, radiologicznym zmysłem wewnętrznym pojmował świat, cywilizację jako negatywny twór ludzki, a konsekwencją tego są jego wiersze: „Skoro żyjemy w chaosie / tęsknimy za samotnością”, „Cywilizacja nie ma serca, serce nie ma cywilizacji”.